Polskie złoto w Anglii, czyli historia złota II wojny światowej

Historia polskiego złota podczas II wojny światowej to złożona opowieść dotycząca ochrony polskich rezerw złota w obliczu okupacji, inwazji i zawirowań politycznych tego niełatwego okresu. Oto najważniejsze informacje dotyczące polskiego złota w Anglii!

Polskie złoto podczas wojny

Przed wybuchem II wojny światowej Polska posiadała znaczne rezerwy złota, z których duża część kruszcu była przechowywana w różnych miejscach w Polsce, w tym w skarbcach Narodowego Banku Polskiego.

W przeddzień rozpoczęcia II wojny światowej Bank Polski posiadał dokładnie 79,5 ton złota w formie monet, sztabek i innych złotych przedmiotów, które miały wówczas wartość około 87 milionów dolarów.

We wrześniu 1939 roku, gdy Niemcy napadły na Polskę, a wkrótce potem od wschodu na kraj najechał Związek Radziecki. Wobec tego dla zasobu takiego jak polskie złoto II wojna światowa była bardzo dużym zagrożeniem. Stąd też podjęto decyzję dotyczącą jego odpowiedniego zabezpieczenia.

Ewakuacja polskiego złota

Aby uniemożliwić okupantom pełne przejęcie kontroli nad polskim złotem, znaczna część jego rezerw została w pierwszej kolejności ewakuowana do Rumunii. Złoto II Wojny Światowej zostało następnie przetransportowane do Wielkiej Brytanii.

Zanim jednak polskie złoto w Anglii zostało zdeponowane, przeszło ono długą i wyboistą drodze. Na jej skutek część polskiego złotego majątku została również utracona, między innymi jako zapłata za pomoc w jego ewakuacji.

Historia transportu polskiego złota:

1. 4 września – podejmowana jest decyzja o ewakuacji złota do Lublina, w obliczu zagrożenia zajęcia kraju przez Wehrmacht. Złoto ma finansować armię poza granicami kraju – prawie 40 ton złota, czyli około połowy narodowych rezerw, jest przewożone 24 starymi autobusami. Pozostała część zostaje w Brześciu i Zamościu. Kruszec trafił tam parę miesięcy wcześniej. 

2. 5 września – transport złota dociera do Łucka, gdzie stwierdza się, że nie jest ono bezpieczne i podjęta zostaje decyzja o dalszej ewakuacji całości rezerw do Rumunii. Złoto jest przewożone po granicę z Rumunią, z wyjątkiem prawie czterech ton zostawionych w Dubnie dla potrzeb władz polskich w kraju.

3. 6 - 13 września 1939 - w Śniatyniu po kilku dniach dochodzi do połączenia złota z Warszawy oraz z Zamościa i Brześcia, łącznie ważące około 71 ton. Nocą ponad 1200 skrzyń z kruszcem jest ładowane do wagonów, aby poprzez rumuńską Konstancję dotrzeć portu, a następnie do sojuszniczej Francji.

4. 15-16 września 1939  - złoto dociera do Konstancji, skąd z perypetiami zostało dostarczone tankowcem „Eceone” do Stambułu.

5. 16-23 września 1939 - złoto transportowane zostaje pociągiem przez Syrię i dociera do Bejrutu w Libanie.

6. 23-30 września 1939 – część złota wypływa z Bejrutu do francuskiego Tulonu. Reszta skarbu dociera do Francji i jest składowana w skarbcu w Nevers nad Loarą aż do wiosny 1940 roku.

7. Czerwiec 1940 - złoto przewieziono pociągiem do portu Lorient.

8. 16 czerwca 1940 roku – w obliczu klęski Francji, złoto jest wysyłane krążownikiem „Victor Schlöcher” do USA. Statek zmierza do Casablanki, decyzją francuskiego kapitana. Później złoto trafia do Dakaru, a następnie do saharyjskiej Kayes.

9. 2 połowa 1944 rok – po przejęciu kontroli nad złotem przez Brytyjczyków i „wolnych Francuzów”, skarb wraca do Dakaru i jest przekazany polskim władzom na uchodźstwie. Następuje podział skarbu na 3 części: rząd londyński rozdziela złoto między banki w Nowym Jorku, Ottawie i Londynie. Część złota tj. 11 ton zostaje przejęte przez Brytyjczyków jako „pokrycie wydatków”.

Rola Banku Anglii

Bank Anglii odegrał kluczową rolę w zabezpieczeniu złota należącego do Polski. Polskie złoto w UK było przez długi czas przechowywane w skarbcach tego banku.

Polskie złoto zdeponowane w Anglii pozostawało wobec tego przez całą wojnę w posiadaniu Banku Anglii, gdzie było ono odpowiednio zabezpieczone przed przejęciem przez okupantów.

Odzyskanie złota po wojnie

Po zakończeniu wojny rozpoczęły się negocjacje w sprawie zwrotu złota nowo utworzonemu polskiemu rządowi na uchodźstwie, który w czasie wojny przeniósł się do Londynu.

W 1946 roku doszło do porozumienia w sprawie rezerw złota pomiędzy Wielką Brytanią a polskim rządem znajdującym się na uchodźstwie. Część złota wróciła do Polski, jednak znaczna część pozostała w Wielkiej Brytanii w ramach polskich rezerw walutowych.

Wynikało to głównie z faktu, że po II wojnie światowej Polska znalazła się pod panowaniem komunistycznym jako państwo satelickie Związku Radzieckiego. W efekcie rezerwy złota przechowywane w Wielkiej Brytanii pozostawały kwestią sporną przez cały okres zimnej wojny.

Kwestia polskiego złota w Wielkiej Brytanii została ostatecznie rozwiązana po upadku komunizmu w Polsce w 1989 roku i przejściu kraju do gospodarki rynkowej. Wówczas polskie złoto w Banku Anglii wreszcie wróciło do swojej ojczyzny – ostatnie transporty miały miejsce całkiem niedawno, ponieważ w 2019 roku (przywieziono 100 ton złota).

Ciekawostki: Po wojnie komuniści przejęli cztery tony złota, które pierwotnie trafiły do Dubna, a następnie zostały wysłane do Rumunii. Uznano także że złoto może służyć politykom rządu na uchodźstwie. General Władysław Anders miał je lokować w nieudane inwestycje. Tajemnica polskiego złota może zostać wyjaśniona w 2045 roku, kiedy to wygasa tajność brytyjskich dokumentów dotyczących narodowych majątków wojennych. Polska wciąż utrzymuje prawa do tego skarbu.

Podsumowanie

Jeśli chodzi o polskie złoto w Anglii, historia jego przekazania i następnie odzyskania to wieloletnia batalia. Jest ona przy tym wyjątkowym świadectwem wyzwań, jakie stały przed narodami w czasach konfliktów i okupacji, a także po zakończeniu działań wojennych, by chronić swój cenny majątek. Jeśli chcecie zgłębić temat polskiego złota w Anglii oraz innych krajach, polecamy książkę: Cristian Paunescu — "Jak ocalono polskie złoto" z 2013 roku.