IDF Metale
Zaloguj się
ZapraszamyOtworzyliśmy oddział w Krakowie: ul. Cystersów 9, pon.–pt. 9:00–17:00.Nowy oddział w Krakowie, ul. Cystersów 9.Jak trafić i co załatwisz na miejscuJak trafić
Strona główna›Blog›Parytet złota do dolara, pokrycie w złocie i historia USA
29 września 2023 · aktualizacja 29 października 2026

Parytet złota do dolara, pokrycie w złocie i historia USA

Marek Bacławski · Prezes Zarządu IDFMETALE P.S.A., dealer metali szlachetnych

Parytet złota to ustawowa relacja waluty do określonej ilości złota. W Stanach Zjednoczonych od 1900 roku uncja czystego złota odpowiadała 20,67 dolara, w 1934 roku tę relację zmieniono na 35 dolarów, a 15 sierpnia 1971 roku prezydent Nixon zawiesił wymienialność dolara na złoto. Poniżej wyjaśniamy, czym parytet różni się od pokrycia w złocie, jak zmieniał się w USA i jak wyglądał w II Rzeczypospolitej.

Czym jest parytet złota?

Parytet złota to sposób zdefiniowania pieniądza. Ustawa mówi, ile złota zawiera jednostka waluty, a bank centralny albo skarb państwa zobowiązuje się wymieniać pieniądze na złoto po tej relacji. W USA ustawa z 14 marca 1900 roku, znana jako Gold Standard Act, ustaliła wagę złotego dolara na 25,8 grana złota próby dziewięć dziesiątych. W przeliczeniu na czysty kruszec dawało to 20,67 dolara za uncję czystego złota i ta cena obowiązywała do wiosny 1933 roku.

Czym parytet różni się od pokrycia w złocie?

Parytet mówi, ile złota jest wart pieniądz. Pokrycie mówi, jaka część pieniędzy w obiegu ma odpowiednik w złocie leżącym w skarbcu emitenta. To dwie różne rzeczy: waluta może mieć parytet złota, a bank centralny może mieć złota tylko na część wyemitowanych pieniędzy, bo zakłada, że nie wszyscy przyjdą go wymienić jednocześnie. Przykład liczbowy: jeśli bank centralny ma złoto warte 100 mln jednostek waluty, a w obiegu jest 500 mln, pokrycie wynosi 20%. Im niższe pokrycie, tym większe ryzyko, że przy masowym żądaniu wymiany złota zabraknie. Z takim problemem zmierzył się system z Bretton Woods: z czasem za granicą było więcej dolarów, niż USA miały złota.

Co zmieniło się w USA w latach 1933 i 1934?

W czasie Wielkiego Kryzysu prezydent Franklin D. Roosevelt odszedł od wymienialności dolara na złoto w kilku krokach. Rozporządzenie wykonawcze nr 6102 z 5 kwietnia 1933 roku nakazało osobom i firmom oddać złote monety, sztaby i certyfikaty złota do banku Rezerwy Federalnej albo banku członkowskiego do 1 maja 1933 roku. Wyjątki obejmowały między innymi złote monety i certyfikaty do łącznej kwoty 100 dolarów na osobę oraz monety o uznanej wartości kolekcjonerskiej. Za umyślne złamanie zakazu groziła grzywna do 10 000 dolarów, do 10 lat więzienia albo obie te kary. Proklamacją z 20 kwietnia 1933 roku prezydent zawiesił standard złota i zakazał wymiany pieniędzy i depozytów na złote monety i sztaby. Ustawa Gold Reserve Act, podpisana 30 stycznia 1934 roku, przeniosła własność całego złota monetarnego w USA na Skarb Państwa i zakazała wymiany dolarów na złoto. Dzień później, 31 stycznia 1934 roku, proklamacja nr 2072 ustaliła nową zawartość złota w dolarze. Cena złota wzrosła z 20,67 do 35 dolarów za uncję, czyli dolar był od tej pory wart 59% dawnej ilości złota. Ta cena przetrwała do 1971 roku.

Jak działał system z Bretton Woods?

W lipcu 1944 roku delegaci 44 państw spotkali się w Bretton Woods w stanie New Hampshire. Konferencja powołała Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, czyli Bank Światowy, i ustanowiła system stałych kursów walut oparty na dolarze i złocie. Inne waluty miały stały kurs wobec dolara, a dolar był wymienialny na złoto po 35 dolarów za uncję. Według Rezerwy Federalnej system zaczął w pełni działać w 1958 roku. Według Rezerwy Federalnej Stany Zjednoczone miały wtedy około trzech czwartych oficjalnych rezerw złota na świecie, więc system wydawał się bezpieczny. Z czasem dolarów w rękach zagranicznych przybywało szybciej niż złota w USA. Pierwszy poważny sygnał przyszedł 20 października 1960 roku, gdy fala zakupów na londyńskim rynku złota podbiła cenę do 40 dolarów za uncję, czyli powyżej oficjalnego parytetu.

Dlaczego Nixon zawiesił wymienialność dolara w 1971 roku?

Wieczorem 15 sierpnia 1971 roku prezydent Richard Nixon ogłosił Nową Politykę Gospodarczą. Zawiesił wymienialność dolara na złoto, wprowadził dodatkowe 10% cła na wszystkie importowane towary objęte cłem i zaproponował 90-dniowe zamrożenie cen i płac. W grudniu 1971 roku tak zwane porozumienie smithsońskie próbowało utrzymać stałe kursy wokół zdewaluowanego dolara. W lutym 1973 roku dolar został zdewaluowany po raz kolejny, a w marcu 1973 roku sześć państw Wspólnoty Europejskiej powiązało swoje waluty ze sobą i puściło je wspólnie w swobodny kurs wobec dolara. Według MFW system stałych kursów skończył się właśnie w 1973 roku.

Prezydent USA Richard Nixon przy biurku z mikrofonami, czarno-białe zdjęcie
Richard Nixon, prezydent USA w latach, w których dolar przestał być wymienialny na złoto.

Kiedy złoto straciło oficjalną rolę w systemie walutowym?

Formalnie kilka lat po decyzji Nixona. Na posiedzeniu Komitetu Tymczasowego MFW na Jamajce, 7 i 8 stycznia 1976 roku, uzgodniono, że złoto nie będzie już centralną miarą wartości i nie będzie miało oficjalnej ceny, a władze monetarne będą mogły handlować nim po cenach rynkowych. Część złota MFW miała wrócić do państw członkowskich, a część zostać sprzedana. Zmiany zapisano w drugiej poprawce do statutu MFW, która weszła w życie 1 kwietnia 1978 roku. Od tego czasu cenę złota wyznacza rynek, a nie ustawa. Jak zachowywała się po 1971 roku, pokazujemy w artykule wartość złota na przestrzeni lat i na stronie historia ceny złota.

Czy polski złoty też miał parytet złota?

Tak. Rozporządzenie Prezydenta z 20 stycznia 1924 roku w przedmiocie systemu monetarnego (Dz.U. 1924 nr 7 poz. 65) stanowiło, że jednostką monetarną Rzeczypospolitej jest złoty zawierający dziewięć trzydziestych pierwszych części grama czystego złota. Przewidywało też złote monety o nominałach 100, 50, 20 i 10 złotych. Rozporządzenie z 14 kwietnia 1924 roku o zmianie ustroju pieniężnego (Dz.U. 1924 nr 34 poz. 351) ustaliło relację 1 800 000 marek polskich za 1 złotego. Trzy lata później parytet zmieniono. Rozporządzenie Prezydenta z 13 października 1927 roku o stabilizacji złotego (Dz.U. 1927 nr 88 poz. 790) stwierdzało, że waluta polska jest oparta na złocie, i ustalało, że z jednego kilograma czystego złota wybija się 5924,44 zł. Jeden złoty odpowiadał więc niecałym 0,169 g czystego złota. Losy polskich rezerw złota po 1939 roku opisujemy w artykule polskie złoto w Anglii.

Jak w skrócie wyglądała historia parytetu złota w USA?

DataWydarzenieCo się zmieniło
14.03.1900Gold Standard ActZłoty dolar = 25,8 grana złota próby 900, czyli 20,67 USD za uncję czystego złota.
5.04.1933Rozporządzenie wykonawcze nr 6102Obowiązek oddania złotych monet, sztab i certyfikatów do 1 maja 1933 roku.
30-31.01.1934Gold Reserve Act i proklamacja nr 2072Złoto monetarne przechodzi na Skarb Państwa, cena złota rośnie do 35 USD za uncję.
lipiec 1944Konferencja w Bretton WoodsStałe kursy walut wobec dolara, dolar wymienialny na złoto po 35 USD.
15.08.1971Decyzja NixonaZawieszenie wymienialności dolara na złoto.
marzec 1973Wspólne pływanie walut EWGKoniec systemu stałych kursów.
styczeń 1976 i kwiecień 1978Porozumienie z Jamajki i druga poprawka do statutu MFWZłoto traci oficjalną cenę i rolę miary wartości w MFW.

Co koniec parytetu oznacza dla osoby, która kupuje złoto dziś?

Po zmianach z lat 70. złoto nie ma oficjalnej ceny, a jego notowanie zmienia się codziennie na rynku. Dla kupującego oznacza to dwie rzeczy. Wartość sztabki czy monety zależy od bieżącego notowania, które śledzisz na stronie cena złota. A własność fizycznego złota nie zależy od tego, czy jakiś emitent dotrzyma obietnicy wymiany, bo metal masz w ręku. W IDF Metale przy każdej sztabce podajemy producenta, więc łatwo sprawdzić, czy jego rafineria jest na liście LBMA. Ofertę znajdziesz na stronie złoto inwestycyjne, a cennik odkupu na stronie skup złota i srebra. Jeśli dopiero zaczynasz, przeczytaj przewodnik jak zacząć inwestować w złoto.

Alert cenowy

Powiadomimy Cię e-mailem o cenie złota

zł za

Najczęstsze pytania

Ile wynosił parytet złota dolara?
Od ustawy z 14 marca 1900 roku do wiosny 1933 roku 20,67 dolara za uncję czystego złota. Od 31 stycznia 1934 roku 35 dolarów za uncję i tę cenę przejął system z Bretton Woods, aż do zawieszenia wymienialności w 1971 roku.
Kiedy USA zniosły wymienialność dolara na złoto?
Obywatele stracili możliwość wymiany już w latach 1933 i 1934, po rozporządzeniu nr 6102 i ustawie Gold Reserve Act. W systemie międzynarodowym wymienialność dolara na złoto zawiesił prezydent Nixon 15 sierpnia 1971 roku.
Czy polski złoty był kiedyś oparty na złocie?
Tak. Według rozporządzenia z 20 stycznia 1924 roku złoty zawierał 9/31 grama czystego złota. Po stabilizacji z 13 października 1927 roku z kilograma czystego złota wybijano 5924,44 zł, czyli złoty odpowiadał niecałym 0,169 g złota.

Powiązane artykuły

Kup w IDF Metale

Ceny wg notowań spot, gwarancja odkupu, odbiór w Katowicach, Warszawie i Krakowie.

← Wróć do blogaDodaj nas jako preferowane źródło w wyszukiwarce Google (otwiera stronę Google)
4,8
Opinie
w Google
227 opinii
oddział
Katowice