Uncja ile to gram? Uncja trojańska, masa monety i zawartość kruszcu

Uncja trojańska a uncja handlowa

W obiegu funkcjonują dwie różne uncje i obie bywają zapisywane skrótem „oz”. Uncja trojańska (oz t, ozt) — 31,1034768 g. Stosowana wyłącznie do metali szlachetnych: złota, srebra, platyny i palladu. To w niej podaje się notowania na giełdach w Londynie i Nowym Jorku, i to ona figuruje na sztabkach i monetach bulionowych. Uncja handlowa, czyli avoirdupois (oz) — 28,349523125 g. Jednostka anglosaskiego systemu wag używana do wszystkiego pozostałego — żywności, kosmetyków, przesyłek. Jedna uncja trojańska jest więc o 2,75 grama cięższa od handlowej. Kiedy w opisie produktu z metalu szlachetnego pojawia się sama „uncja” bez dopisku, w praktyce zawsze chodzi o trojańską.

Skąd wzięła się uncja trojańska

Nazwa wywodzi się od francuskiego miasta Troyes w Szampanii, które w średniowieczu było miejscem wielkich jarmarków handlowych. Wypracowany tam system wag przyjął się w obrocie kruszcami i przetrwał zmiany walutowe, rewolucje i wprowadzenie systemu metrycznego. Unia Europejska formalnie dopuszcza uncję trojańską jako jednostkę uzupełniającą w obrocie metalami szlachetnymi — dlatego cena złota jest podawana za uncję także w krajach, które na co dzień posługują się gramami i kilogramami. Rynek nie przeszedł na gramy, bo cała historia notowań, kontraktów terminowych i standardów sztabek jest zapisana w uncjach.

Przeliczenia: uncja na gramy

Monety bulionowe są bite w ułamkach uncji, a nie w okrągłych gramaturach. Stąd nietypowe masy, które przy pierwszym kontakcie wyglądają na przypadkowe:

• 1 uncja = 31,1035 g — podstawowa gramatura monet jednouncjowych i sztabek 1 oz
• 1/2 uncji = 15,5517 g — monety półuncjowe
• 1/4 uncji = 7,7759 g — monety ćwierćuncjowe
• 1/10 uncji = 3,1103 g — monety dziesięciouncjowe, najczęściej kupowana mała gramatura
• 1/20 uncji = 1,5552 g
• 1/25 uncji = 1,2441 g — najmniejsze monety bulionowe

Przeliczenie w drugą stronę bywa potrzebne przy sztabkach, bo te są odlewane w gramaturach metrycznych. Jeden kilogram to 32,1507 uncji trojańskiej, a 100 gramów to 3,2151 uncji. Sztabka kilogramowa zawiera więc trochę ponad trzydzieści dwie uncje kruszcu, a nie trzydzieści, jak sugerowałoby zaokrąglenie uncji do 33 gramów.

Masa monety to nie zawsze masa kruszcu

To jest najczęstsze nieporozumienie w tym temacie i warto je rozdzielić na dwie liczby: masę całkowitą monety i zawartość czystego metalu. Część monet bulionowych jest bita ze stopu, a nie z czystego złota. Klasyczny przykład to Krugerrand: moneta jednouncjowa waży 33,93 grama, a zawiera dokładnie 31,1035 grama złota. Reszta, blisko trzy gramy, to miedź dodana dla twardości — czyste złoto jest miękkie i łatwo je porysować. Próba takiej monety wynosi 916,7, czyli 22 karaty — próba to udział czystego kruszcu w stopie, tutaj 916,7 części na tysiąc. Tak samo skonstruowany jest amerykański Orzeł: masa całkowita 33,93 g, zawartość złota 31,1035 g. Kupujący płaci za 31,1035 grama złota w obu przypadkach. Moneta ze stopu nie zawiera go mniej ani więcej — jest tylko cięższa i ma nieco większą średnicę.

Monety, w których masa i zawartość są równe

Druga grupa to monety bite z metalu o próbie 999 lub 999,9, gdzie masa całkowita jest praktycznie równa zawartości kruszcu — 31,1035 grama. Należą do niej kanadyjski Liść Klonowy, austriacki Wiedeński Filharmonik, australijski Kangur oraz brytyjska Britannia w wersjach bitych od 2013 roku. Monety z tej grupy są bardziej podatne na drobne rysy i przetarcia właśnie dlatego, że nie mają utwardzającego dodatku. Różnica między jedną a drugą grupą nie jest różnicą jakości. To dwie konstrukcje monety, w których zawartość złota jest identyczna, a odmienna jest masa całkowita, średnica i odporność powierzchni na uszkodzenia.

Co z tego wynika przy porównywaniu ofert

Skoro moneta jednouncjowa może ważyć 31,10 g albo 33,93 g, porównywanie samych mas prowadzi donikąd. Wielkością porównywalną jest cena za gram czystego kruszcu: kwota podzielona przez zawartość metalu, czyli przez 31,1035 grama w każdej monecie jednouncjowej niezależnie od próby. Drugą wielkością jest premia nad ceną spot, czyli różnica między ceną produktu a wartością zawartego w nim metalu wyliczoną z bieżącego notowania. Premia pokrywa bicie monety, dystrybucję i marżę, i bywa wyraźnie wyższa przy małych gramaturach — moneta 1/25 uncji zawiera 1,24 grama złota, ale koszt jej wybicia jest zbliżony do kosztu monety jednouncjowej. To rachunek, nie rekomendacja: przeliczenie mówi, ile kruszcu jest w produkcie, a nie czy kupujący powinien go nabyć. Doradztwa inwestycyjnego nie prowadzimy.

Uncja srebra

Srebro notowane jest w tej samej jednostce — uncja srebra to również 31,1034768 grama. Srebrne monety bulionowe o masie jednej uncji mają najczęściej próbę 999 lub 999,9, więc ich masa całkowita jest zbliżona do zawartości kruszcu. Różnica wobec złota polega na czym innym: przy cenie srebra liczonej w dziesiątkach złotych za uncję ta sama kwota odpowiada znacznie większej masie i objętości. Kilogram srebra to również 32,1507 uncji, ale zajmuje mniej więcej dwukrotnie więcej miejsca niż kilogram złota, bo srebro jest niemal dwa razy mniej gęste.

O autorze

Marek Bacławski — Prezes Zarządu IDFMETALE P.S.A., dealer kruszców zarejestrowany w NBP. Od kilkunastu lat prowadzi obrót złotem i srebrem inwestycyjnym w oddziałach w Katowicach, Warszawie i Krakowie.