4 talary gdańskie, monety z Lechem Wałęsą i Solidarność
Marek Bacławski · Prezes Zarządu IDFMETALE P.S.A., dealer metali szlachetnych
Talary gdańskie z Lechem Wałęsą i Solidarnością to nie są monety Narodowego Banku Polskiego. To mosiężne talary lokalne, które w latach 2008 i 2009 przyjmowano jak bony w oznaczonych sklepach i punktach usługowych Gdańska, każdy tylko do daty wybitej na krążku. Pierwszy upamiętnia 25. rocznicę Pokojowej Nagrody Nobla dla Lecha Wałęsy, drugi wydano na 20. rocznicę wyborów z 4 czerwca 1989 roku, z motywem strajku w Stoczni Gdańskiej. Poniżej opisujemy oba, wyjaśniamy, jak działały, i od czego zależy ich dzisiejsza cena.

Czym są współczesne talary gdańskie?
To lokalne znaki wartości, a nie pieniądz w rozumieniu prawa. Wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych w Polsce ma Narodowy Bank Polski, a prawnym środkiem płatniczym są tylko monety i banknoty NBP. Talary gdańskie działały inaczej: według relacji PAP z czerwca 2009 roku przyjmowano je jako bony towarowe w punktach handlowych i usługowych Gdańska, które podpisały umowę z administratorem emisji. Takie miejsca oznaczano naklejką „Tu akceptujemy Talary Gdańskie”, a jeden talar odpowiadał jednemu złotemu, więc 4 talary były warte 4 zł. Każdy talar miał wybitą datę ważności z napisem „honorowane do”. Po tej dacie przestawał być środkiem płatniczym w sklepach i został już tylko pamiątką albo przedmiotem kolekcjonerskim.
Czym różnią się od dawnych talarów gdańskich?
Nazwa nawiązuje do srebrnych talarów, które Gdańsk bił we własnej mennicy miejskiej w czasach Rzeczypospolitej. Przykładem jest talar gdański Jana III Sobieskiego z 1685 roku. Na awersie ma portret i tytuły króla, a na rewersie napis MONETA ARGENTEA CIVITATIS GEDANENSIS, czyli srebrna moneta miasta Gdańska. Była to więc moneta miejska, a nie koronna, co widać w samym napisie. Dawne talary to duże srebrne monety o wartości kolekcjonerskiej i kruszcowej. Współczesne talary gdańskie są z mosiądzu i z tamtymi łączy je tylko nazwa. Więcej o dawnych talarach piszemy w artykule talar koronny Jana III Sobieskiego i talary Polski królewskiej.
Jak wygląda talar z Lechem Wałęsą z 2008 roku?
Pierwszy talar gdański z wizerunkiem Lecha Wałęsy wydano w 2008 roku, w 25. rocznicę przyznania mu Pokojowej Nagrody Nobla. Komitet Noblowski ogłosił tę decyzję 5 października 1983 roku. Wałęsa nie pojechał na uroczystość do Oslo 10 grudnia 1983 roku, a nagrodę w jego imieniu odebrała żona Danuta razem z synem Bogdanem. Na talarze jest portret Wałęsy z odwzorowaniem jego podpisu i napis 25. ROCZNICA POKOJOWEJ NAGRODY NOBLA 2008 LECH WAŁĘSA. Druga strona pokazuje herb Gdańska podtrzymywany przez dwa lwy na tle panoramy miasta, napis TALARY GDAŃSKIE, nominał 4 i datę ważności: HONOROWANE DO 28.02.2009. Z tym samym motywem wydano też 7 talarów gdańskich.
Co przedstawia talar Solidarność z 2009 roku?
Drugą emisję przygotowano na 20. rocznicę wyborów z 4 czerwca 1989 roku. Mennica Polska zaprezentowała ją 3 czerwca 2009 roku, a do obiegu w Gdańsku talary weszły następnego dnia. PAP podała wtedy, że emisja liczy 350 tys. talarów okolicznościowych. Na rewersie stoczniowcy niosą na rękach Lecha Wałęsę, który pokazuje dwoma palcami znak zwycięstwa. Pod nimi widać transparent z napisem „Solidarność”. Projekt nawiązuje do znanej fotografii Jana Morka z 1980 roku, zrobionej według PAP tuż po rejestracji Solidarności. Są tu też daty 1980, 1989 i 2009 oraz napis „Zaczęło się w Gdańsku”. Druga strona jest taka sama jak na talarze z 2008 roku, z herbem Gdańska na tle panoramy miasta, tylko data ważności się zmieniła: honorowane do 30.09.2009. Rewers zaprojektował Robert Kotowicz, awers Dobrochna Surajewska. Podstawową wersją były mosiężne 4 talary. Obok nich wydano dwumetaliczne 7 talarów, a dla kolekcjonerów srebrne 70 talarów i złote 700 talarów. Srebrne 70 talarów wybito w srebrze próby 500, więc i one są przede wszystkim pamiątką, a nie lokatą w kruszcu.
Skąd wziął się motyw strajku w Stoczni Gdańskiej?
Strajk w Stoczni Gdańskiej zaczął się 14 sierpnia 1980 roku. Załoga żądała między innymi podwyżek i przywrócenia do pracy zwolnionej suwnicowej Anny Walentynowicz. Od 16 sierpnia protest zmienił się w strajk solidarnościowy z innymi zakładami, a na jego czele stanął Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z Lechem Wałęsą. Władzom przedstawiono 21 postulatów, z których najważniejszy dotyczył prawa do niezależnych, samorządnych związków zawodowych. 31 sierpnia 1980 roku komisja rządowa z wicepremierem Mieczysławem Jagielskim i komitet strajkowy podpisali porozumienie gdańskie, które otworzyło drogę do powstania NSZZ „Solidarność”. Te same wydarzenia upamiętnił też NBP, tyle że prawdziwymi monetami. W 2010 roku wprowadził do obiegu monety „Polski Sierpień 1980”: 2 zł ze stopu Nordic Gold w nakładzie 1 400 000 sztuk, srebrne 10 zł w nakładzie 50 000 sztuk i złote 30 zł w nakładzie 30 000 sztuk. W przeciwieństwie do talarów gdańskich są one prawnym środkiem płatniczym.
Ile są dziś warte 4 talary gdańskie?
Niewiele. Są z mosiądzu, a nie z metalu szlachetnego, nominał wynosił 4 zł, a sama emisja z 2009 roku liczyła według PAP 350 tys. talarów. To pamiątki, które kupuje się głównie na portalach aukcyjnych i u handlarzy monet. Nie podajemy cen, bo zależą od konkretnej oferty, ale warto wiedzieć, co je różnicuje:
- Stan zachowania. Egzemplarz bez rys i przebarwień jest wart więcej niż wytarty.
- Wersja. Mosiężne 4 talary są najczęstsze, srebrne 70 i złote 700 talarów wydano dla kolekcjonerów.
- Wiarygodność sprzedającego. Przy każdym przedmiocie kolekcjonerskim warto porównać zdjęcia z opisem w katalogu.
Czy talary lokalne to dobra inwestycja?
Nie. Talary gdańskie kupuje się z sentymentu albo do kolekcji pamiątek z historii Solidarności, a nie po to, żeby ulokować pieniądze. Ich wartość nie wynika z kruszcu, a płacić nimi nie można od 2009 roku. Kto szuka monety z historią, która jest też wykonana z metalu szlachetnego, znajdzie współczesne emisje w działach złote monety kolekcjonerskie i srebrne monety kolekcjonerskie. Kto chce kupić kruszec jako lokatę, wybiera zwykle monety bulionowe i sztabki, których cena wynika z masy i próby, na przykład z działu srebro inwestycyjne. Od czego zacząć, opisujemy w poradniku jak zacząć inwestować w złoto. W skupie IDF Metale monety i produkty kolekcjonerskie wyceniamy indywidualnie, po obejrzeniu. Nie świadczymy doradztwa inwestycyjnego.
Alert cenowy
Powiadomimy Cię e-mailem o cenie złota
Najczęstsze pytania
Powiązane artykuły
Kup w IDF Metale
Ceny wg notowań spot, gwarancja odkupu, odbiór w Katowicach, Warszawie i Krakowie.






