> Źródło: https://idfmetale.pl/pl/blog/parytet-zlota — wersja Markdown dla modeli językowych. Spis stron: https://idfmetale.pl/llms.txt
> Czym jest parytet złota i pokrycie w złocie. Dolar po 20,67 i 35 USD za uncję, Bretton Woods, decyzja Nixona z 1971 roku i złoty oparty na złocie z 1924 roku.

[Strona główna](https://idfmetale.pl/pl) › [Blog](https://idfmetale.pl/pl/blog) › Parytet złota do dolara, pokrycie w złocie i historia USA

29 września 2023 · aktualizacja 29 października 2026

# Parytet złota do dolara, pokrycie w złocie i historia USA

[Marek Bacławski](https://idfmetale.pl/pl/autor/marek-baclawski) · Prezes Zarządu IDFMETALE P.S.A., dealer metali szlachetnych

Parytet złota to ustawowa relacja waluty do określonej ilości złota. W Stanach Zjednoczonych od 1900 roku uncja czystego złota odpowiadała 20,67 dolara, w 1934 roku tę relację zmieniono na 35 dolarów, a 15 sierpnia 1971 roku prezydent Nixon zawiesił wymienialność dolara na złoto. Poniżej wyjaśniamy, czym parytet różni się od pokrycia w złocie, jak zmieniał się w USA i jak wyglądał w II Rzeczypospolitej.

## Czym jest parytet złota?

Parytet złota to sposób zdefiniowania pieniądza. Ustawa mówi, ile złota zawiera jednostka waluty, a bank centralny albo skarb państwa zobowiązuje się wymieniać pieniądze na złoto po tej relacji. W USA ustawa z 14 marca 1900 roku, znana jako Gold Standard Act, ustaliła wagę złotego dolara na 25,8 grana złota próby dziewięć dziesiątych. W przeliczeniu na czysty kruszec dawało to 20,67 dolara za uncję czystego złota i ta cena obowiązywała do wiosny 1933 roku.

## Czym parytet różni się od pokrycia w złocie?

Parytet mówi, ile złota jest wart pieniądz. Pokrycie mówi, jaka część pieniędzy w obiegu ma odpowiednik w złocie leżącym w skarbcu emitenta. To dwie różne rzeczy: waluta może mieć parytet złota, a bank centralny może mieć złota tylko na część wyemitowanych pieniędzy, bo zakłada, że nie wszyscy przyjdą go wymienić jednocześnie. Przykład liczbowy: jeśli bank centralny ma złoto warte 100 mln jednostek waluty, a w obiegu jest 500 mln, pokrycie wynosi 20%. Im niższe pokrycie, tym większe ryzyko, że przy masowym żądaniu wymiany złota zabraknie. Z takim problemem zmierzył się system z Bretton Woods: z czasem za granicą było więcej dolarów, niż USA miały złota.

## Co zmieniło się w USA w latach 1933 i 1934?

W czasie Wielkiego Kryzysu prezydent Franklin D. Roosevelt odszedł od wymienialności dolara na złoto w kilku krokach. Rozporządzenie wykonawcze nr 6102 z 5 kwietnia 1933 roku nakazało osobom i firmom oddać złote monety, sztaby i certyfikaty złota do banku Rezerwy Federalnej albo banku członkowskiego do 1 maja 1933 roku. Wyjątki obejmowały między innymi złote monety i certyfikaty do łącznej kwoty 100 dolarów na osobę oraz monety o uznanej wartości kolekcjonerskiej. Za umyślne złamanie zakazu groziła grzywna do 10 000 dolarów, do 10 lat więzienia albo obie te kary. Proklamacją z 20 kwietnia 1933 roku prezydent zawiesił standard złota i zakazał wymiany pieniędzy i depozytów na złote monety i sztaby. Ustawa Gold Reserve Act, podpisana 30 stycznia 1934 roku, przeniosła własność całego złota monetarnego w USA na Skarb Państwa i zakazała wymiany dolarów na złoto. Dzień później, 31 stycznia 1934 roku, proklamacja nr 2072 ustaliła nową zawartość złota w dolarze. Cena złota wzrosła z 20,67 do 35 dolarów za uncję, czyli dolar był od tej pory wart 59% dawnej ilości złota. Ta cena przetrwała do 1971 roku.

## Jak działał system z Bretton Woods?

W lipcu 1944 roku delegaci 44 państw spotkali się w Bretton Woods w stanie New Hampshire. Konferencja powołała Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, czyli Bank Światowy, i ustanowiła system stałych kursów walut oparty na dolarze i złocie. Inne waluty miały stały kurs wobec dolara, a dolar był wymienialny na złoto po 35 dolarów za uncję. Według Rezerwy Federalnej system zaczął w pełni działać w 1958 roku. Według Rezerwy Federalnej Stany Zjednoczone miały wtedy około trzech czwartych oficjalnych rezerw złota na świecie, więc system wydawał się bezpieczny. Z czasem dolarów w rękach zagranicznych przybywało szybciej niż złota w USA. Pierwszy poważny sygnał przyszedł 20 października 1960 roku, gdy fala zakupów na londyńskim rynku złota podbiła cenę do 40 dolarów za uncję, czyli powyżej oficjalnego parytetu.

## Dlaczego Nixon zawiesił wymienialność dolara w 1971 roku?

Wieczorem 15 sierpnia 1971 roku prezydent Richard Nixon ogłosił Nową Politykę Gospodarczą. Zawiesił wymienialność dolara na złoto, wprowadził dodatkowe 10% cła na wszystkie importowane towary objęte cłem i zaproponował 90-dniowe zamrożenie cen i płac. W grudniu 1971 roku tak zwane porozumienie smithsońskie próbowało utrzymać stałe kursy wokół zdewaluowanego dolara. W lutym 1973 roku dolar został zdewaluowany po raz kolejny, a w marcu 1973 roku sześć państw Wspólnoty Europejskiej powiązało swoje waluty ze sobą i puściło je wspólnie w swobodny kurs wobec dolara. Według MFW system stałych kursów skończył się właśnie w 1973 roku.

Richard Nixon, prezydent USA w latach, w których dolar przestał być wymienialny na złoto.

## Kiedy złoto straciło oficjalną rolę w systemie walutowym?

Formalnie kilka lat po decyzji Nixona. Na posiedzeniu Komitetu Tymczasowego MFW na Jamajce, 7 i 8 stycznia 1976 roku, uzgodniono, że złoto nie będzie już centralną miarą wartości i nie będzie miało oficjalnej ceny, a władze monetarne będą mogły handlować nim po cenach rynkowych. Część złota MFW miała wrócić do państw członkowskich, a część zostać sprzedana. Zmiany zapisano w drugiej poprawce do statutu MFW, która weszła w życie 1 kwietnia 1978 roku. Od tego czasu cenę złota wyznacza rynek, a nie ustawa. Jak zachowywała się po 1971 roku, pokazujemy w artykule [wartość złota na przestrzeni lat](https://idfmetale.pl/pl/blog/wartosc-zlota-na-przestrzeni-lat-i-dzis) i na stronie [historia ceny złota](https://idfmetale.pl/pl/cena-zlota/historia).

## Czy polski złoty też miał parytet złota?

Tak. Rozporządzenie Prezydenta z 20 stycznia 1924 roku w przedmiocie systemu monetarnego (Dz.U. 1924 nr 7 poz. 65) stanowiło, że jednostką monetarną Rzeczypospolitej jest złoty zawierający dziewięć trzydziestych pierwszych części grama czystego złota. Przewidywało też złote monety o nominałach 100, 50, 20 i 10 złotych. Rozporządzenie z 14 kwietnia 1924 roku o zmianie ustroju pieniężnego (Dz.U. 1924 nr 34 poz. 351) ustaliło relację 1 800 000 marek polskich za 1 złotego. Trzy lata później parytet zmieniono. Rozporządzenie Prezydenta z 13 października 1927 roku o stabilizacji złotego (Dz.U. 1927 nr 88 poz. 790) stwierdzało, że waluta polska jest oparta na złocie, i ustalało, że z jednego kilograma czystego złota wybija się 5924,44 zł. Jeden złoty odpowiadał więc niecałym 0,169 g czystego złota. Losy polskich rezerw złota po 1939 roku opisujemy w artykule [polskie złoto w Anglii](https://idfmetale.pl/pl/blog/polskie-zloto-w-anglii-historia-z-ii-wojny-swiatowej).

## Jak w skrócie wyglądała historia parytetu złota w USA?

| Data | Wydarzenie | Co się zmieniło |
| --- | --- | --- |
| 14.03.1900 | Gold Standard Act | Złoty dolar = 25,8 grana złota próby 900, czyli 20,67 USD za uncję czystego złota. |
| 5.04.1933 | Rozporządzenie wykonawcze nr 6102 | Obowiązek oddania złotych monet, sztab i certyfikatów do 1 maja 1933 roku. |
| 30-31.01.1934 | Gold Reserve Act i proklamacja nr 2072 | Złoto monetarne przechodzi na Skarb Państwa, cena złota rośnie do 35 USD za uncję. |
| lipiec 1944 | Konferencja w Bretton Woods | Stałe kursy walut wobec dolara, dolar wymienialny na złoto po 35 USD. |
| 15.08.1971 | Decyzja Nixona | Zawieszenie wymienialności dolara na złoto. |
| marzec 1973 | Wspólne pływanie walut EWG | Koniec systemu stałych kursów. |
| styczeń 1976 i kwiecień 1978 | Porozumienie z Jamajki i druga poprawka do statutu MFW | Złoto traci oficjalną cenę i rolę miary wartości w MFW. |

## Co koniec parytetu oznacza dla osoby, która kupuje złoto dziś?

Po zmianach z lat 70. złoto nie ma oficjalnej ceny, a jego notowanie zmienia się codziennie na rynku. Dla kupującego oznacza to dwie rzeczy. Wartość sztabki czy monety zależy od bieżącego notowania, które śledzisz na stronie [cena złota](https://idfmetale.pl/pl/cena-zlota). A własność fizycznego złota nie zależy od tego, czy jakiś emitent dotrzyma obietnicy wymiany, bo metal masz w ręku. W IDF Metale przy każdej sztabce podajemy producenta, więc łatwo sprawdzić, czy jego rafineria jest na liście LBMA. Ofertę znajdziesz na stronie [złoto inwestycyjne](https://idfmetale.pl/pl/zloto-inwestycyjne), a cennik odkupu na stronie [skup złota i srebra](https://idfmetale.pl/pl/skup). Jeśli dopiero zaczynasz, przeczytaj przewodnik [jak zacząć inwestować w złoto](https://idfmetale.pl/pl/blog/jak-zaczac-inwestowac-w-zloto).

Alert cenowy

## Powiadomimy Cię e-mailem o cenie złota

## Najczęstsze pytania

**Ile wynosił parytet złota dolara?**

Od ustawy z 14 marca 1900 roku do wiosny 1933 roku 20,67 dolara za uncję czystego złota. Od 31 stycznia 1934 roku 35 dolarów za uncję i tę cenę przejął system z Bretton Woods, aż do zawieszenia wymienialności w 1971 roku.

**Kiedy USA zniosły wymienialność dolara na złoto?**

Obywatele stracili możliwość wymiany już w latach 1933 i 1934, po rozporządzeniu nr 6102 i ustawie Gold Reserve Act. W systemie międzynarodowym wymienialność dolara na złoto zawiesił prezydent Nixon 15 sierpnia 1971 roku.

**Czy polski złoty był kiedyś oparty na złocie?**

Tak. Według rozporządzenia z 20 stycznia 1924 roku złoty zawierał 9/31 grama czystego złota. Po stabilizacji z 13 października 1927 roku z kilograma czystego złota wybijano 5924,44 zł, czyli złoty odpowiadał niecałym 0,169 g złota.

## Powiązane artykuły

[Wartość złota na przestrzeni lat i dziś – jak się zmieniała?](https://idfmetale.pl/pl/blog/wartosc-zlota-na-przestrzeni-lat-i-dzis) [Banki centralne kupiły we wrześniu ok. 63 tony złota. Najwięcej od listopada 2024](https://idfmetale.pl/pl/blog/banki-centralne-kupily-63-tony-zlota-wrzesien-2026) [Rekordowe zakupy złota przez banki centralne. Co to oznacza dla Ciebie jako inwestora?](https://idfmetale.pl/pl/blog/rekordowe-zakupy-zlota-przez-banki-centralne-co-to-oznacza-dla-ciebie-jako-inwestora) [Dlaczego złoto pozostaje stabilną inwestycją w czasach kryzysu?](https://idfmetale.pl/pl/blog/dlaczego-zloto-pozostaje-stabilna-inwestycja-w-czasach-kryzysu)

## Kup w IDF Metale

Ceny wg notowań spot, gwarancja odkupu, odbiór w Katowicach, Warszawie i Krakowie.

[Złoto inwestycyjne →](https://idfmetale.pl/pl/zloto-inwestycyjne) [Sztabki złota →](https://idfmetale.pl/pl/sztabki-zlota) [Złote monety bulionowe →](https://idfmetale.pl/pl/zlote-monety-bulionowe)

[← Wróć do bloga](https://idfmetale.pl/pl/blog) [Dodaj nas jako preferowane źródło w wyszukiwarce Google (otwiera stronę Google)](https://www.google.com/preferences/source?q=idfmetale.pl)
